Ambassadeur Benno Tempel

Benno Tempel is de nieuwe directeur van het Kröller-Müller Museum en neemt ook het stokje van het ambassadeurschap van Sea Level over van zijn voorganger Lisette Pelsers. Anne Louise van den Dool ging met hem in gesprek over zijn visie op het kunstwerk en wat dit voor hem betekent.

Benno Tempel is sinds november 2023 directeur van het Kröller-Müller Museum in Otterlo. Daarvoor was hij directeur van het Kunstmuseum – destijds het Gemeentemuseum – in Den Haag.

“Op zichzelf is het al bijzonder om een Amerikaanse kunstenaar als Serra naar Nederland te halen: in de Verenigde Staten heb je oneindig veel ruimte, hier is dat beperkter. Zijn werk Sea Level is hier in de bewoonde omgeving van Zeewolde geplaatst. Daarin zit ook een deel van de spanning: hier moet het concurreren met andere gebouwen.

Ik vind het mooi dat je, als je erlangs loopt, geen zicht meer hebt op de horizon. Juist in Flevoland, dat zo plat is als een dubbeltje, is dat een bijzondere ervaring: je hebt hier bijna overal zichtlijnen. Soms zie je er een huis of boomtop bovenuit steken; dat geeft een wat surrealistische ervaring.

Zoals bij veel van de werken van Serra doet Sea Level fysiek iets met je: wanneer je langs het werk loopt, heb je het gevoel dat je afdaalt. Meestal brengt Serra zo’n fysiek effect teweeg met bollingen in materialen, waardoor een gevoel van instabiliteit ontstaat wanneer je ernaast staat. In Zeewolde is het werk de stabiele factor: het is de aflopende grond onder je voeten die desoriënteert. Ook het materiaalgebruik is bijzonder; Serra gebruikte bijna geen beton.

Sea Level is geen spierballenvertoon: het smeekt niet om je aandacht, maar maakt je bewust van je positie ten opzichte van het water. Anders dan bij veel andere landschapskunstwerken voel je je als kijker niet bijzonder nietig: het werk is groot en aanwezig, maar heeft ook iets stils. Zo drukt het je op een zachte manier met je neus op de werkelijkheid.

Ik ben opgegroeid in Harderwijk, aan de andere kant van het water. Toen ik daar opgroeide, bestond Sea Level nog niet. In mijn studietijd bezocht ik het werk voor het eerst. Wanneer professionals uit het buitenland langskomen, rijd ik regelmatig met hen langs een aantal kunstwerken in Flevoland, en daar zit Sea Level standaard bij. Vaak is men verrast dat in deze provicnie zoveel werken van internationale allure zo dicht bij elkaar te vinden zijn. Ook de realisatie dat je je onder zeeniveau bevindt, roept steevast verwondering op.

Ik bezoek het werk niet jaarlijks, en toch zit het continu in mijn hoofd: het is een prachtige combinatie van kunst en natuur, waar we bij het Kröller-Müller Museum ook fan van zijn. Een kunstwerk in het groen is iets wezenlijk anders dan een schilderij in een museum of een beeld in een stedelijke omgeving. Het is meer een installatie dan een sculptuur: dit is geen beeld op een sokkel, maar een kunstwerk dat een relatie aangaat met de omgeving.

Het kunstwerk is onlangs opnieuw uitgevoerd. Dat Serra dat zelf graag wilde bekostigen, zegt voor mij veel over wat dit werk voor hem betekende. Ik kan me voorstellen dat het nog steeds gebruikssporen zal oplopen doordat mensen erop lopen of ertegenaan leunen. Tegelijkertijd hoop ik dat het werk het respect zal krijgen dat het verdient. Zonder Sea Level zou dit een saai stukje Zeewolde zijn: het land krijgt er meer smoel door.”